Dit artikel verscheen in het tijdschrift Yoga International zomer 2025.

Weten wat de Beatles met mantra's te maken hebben?

Mantra's: een reis van oost naar west

Mantra's zijn heilige geschriften die al duizenden jaren herhaald worden, maar allang niet meer in India alleen. Sinds de jaren '60 bloeit mantramuziek wereldwijd als nooit tevoren en ontwikkelt zich tot een nieuwe, snelgroeiende stroming binnen de wereldmuziek. Het is een fantastische blend van twee werelden die elkaar inspireren.

Waar is de muziek?
Een tijdlang zat ik op een meditatiekussentje en reciteerde klassieke Sanskriet mantra's. Enkel begeleid door de stilte. Altijd in hetzelfde vaste stramien, met een specifieke vaste uitspraak en maar een paar toonhoogtes. Een krachtige meditatieve en rustgevende ervaring, waarbij de sattva of harmonie die ontstaat duidelijk voelbaar is. Al tijdens mijn zeven jaar durende klassieke Raja yoga-opleiding maakte ik kennis met de kracht van de meer strikte en klassieke beoefening van yoga, maar bij deze traditionele wijze van mantra’s reciteren, hoe krachtig ook, miste ik toch muziek.

Spirit instrument
Zelf zing ik dan ook liever mantra’s dan dat ik ze reciteer. Daarbij begeleid ik mezelf het liefst op wat ik noem mijn spirit instrument: de ukelele. Een lichtvoetige viersnarige met roots in Portugal en Hawaï. Kort nadat de uke op mijn pad kwam, had ik het verlangen om mezelf met een paar eenvoudige akkoorden te kunnen begeleiden bij het mantrazingen.

East meets west
Niet lang daarna breng ik een album uit met mantra’s geschreven op de ukelele. Niet meteen een voor de hand liggend instrument als je aan mantra’s denkt, maar wie vaker naar mantramuziek luistert, weet dat het allang niet meer gaat om strikt klassieke mantra’s, hoogstens begeleid door een harmonium of een enkele sonore stem. Mantramuziek heeft de afgelopen decennia een enorme transformatie doorgemaakt en ontwikkelt zich tot een nieuwe, snelgroeiende stroming binnen de wereldmuziek. Waarbij mantra’s van duizenden jaren oud op geheel eigen wijze worden geïnterpreteerd en op muziek worden gezet. Een fantastische blend van twee werelden die elkaar ontmoeten.

Koffers vol wierook
In de jaren ’60 en ’70 reizen jonge westerlingen naar India. Liftend, per trein of met de Magic Bus leggen ze de Hippie Trail af naar onder andere Afghanistan, Nepal en India, op zoek naar spirituele verlichting, vrijheid en alternatieve levenswijzen. Ze brengen koffers vol wierook, goeroes en mantra’s mee naar huis en introduceren zo deze heilige klanken in het westen. Maar het zijn toch vooral de Beatles die in 1968 naar India reizen, wat voor een grote culturele en artistieke impact zorgt.

The Beatles in India
In een poging te ontsnappen aan de Beatlemania en hun overweldigende roem, verblijven ze maandenlang in de ashram van Maharishi Mahesh Yogi in Rishikesh aan de voet van de Himalaya. Hier maken ze aan de oever van de heilige rivier de Ganges, kennis met Transcendente Meditatie en mantra’s wat leidt tot nieuwe thema’s en invloeden in hun muziek. Denk aan het nummer Across the Universe van de hand van Lennon waarin de mantra Jai guru deva omwordt gezongen en McCartney’s Let it be, geïnspireerd door innerlijke overgave. Tijdens hun verblijf schrijven ze meer dan 30 nieuwe nummers waarvan er vele verschijnen op het iconische The White Album.

My sweet Lord
George Harrison, de meest spirituele Beatle, raakt al eerder gefascineerd door Indiase muziek, filosofie en de wereld van mantra’s. Hij raakt in de ban van de sitar, ontmoet grootmeester Ravi Shankar, en krijgt sitarles van hem in Mumbai. In 1970 brengt George Harrison het nummer My sweet Lord uit, waarmee iets nieuws op de westerse radio klinkt. Dit nummer combineert de Hare Krishna mantra met een popsong en wordt een wereldwijde hit. Het is de opmaat tot de mantramuziek zoals we die vandaag de dag kennen. Overigens brengen George Harrison en Ravi Shankar in 1997 samen een mantra-album uit, genaamd Chants of India.

Een eigen sound
Sindsdien schrijven talloze Westerse artiesten mantramuziek met een heel eigen sound. Denk aan mantra-artiesten als de Duitse Deva Premal of de Amerikaanse Snatam Kaur, Krishna Das of MC Yogi die zijn mantra’s zelfs rapt. Allemaal hebben ze miljoenen luisteraars wereldwijd. Maar er zijn ook artiesten die we uit de popmuziek kennen die een mantra-album hebben uitgebracht, zoals de Duitse punk artiest Nina Hagen, de Amerikaanse Tina Turner of India Arie.

Herontdekking
Andersom raken Indiërs voor wie mantra’s nog altijd een onderdeel zijn van hun cultuur, ook geïnspireerd door de soundvan Westerlingen. Zo leerde de Indiase mantrazangeres Nina Rao in een dorpje in Zuid-India als klein meisje traditioneel chanten van haar grootvader. Maar zoals dat gaat, keer je je daar als jongvolwassene van af. Als ze jaren later in New York woont, komt ze opnieuw in aanraking met mantra’s door de muziek van Krishna Das en herontdekt zo de kracht van deze circle songs.

Ze blijkt niet de enige die via het Westen opnieuw kennismaakte met mantra’s, vertelt de documentaire Mantras, sounds into silence. Fantastisch hoe je soms ver van huis moet gaan om je roots via een omweg te herontdekken. En mantra’s? Die zijn allang niet meer alleen van India, ze zijn van jou, van mij, van de hele wereld.

Benieuwd naar het mantra-album van Liselotte? Beluister 'm hier.